اینک موج سنگین گذر زمان است که بر من می گذرد.

مي‌خواهند گراندكانيون ايران را نابود كنند. بيژن فرهنگ دره‌شوري با بيان اين جمله، خبر از فاجعه‌اي مي‌دهد كه درصورت وقوع، يكي از زيباترين بخش‌هاي طبيعت ايران را تخريب مي‌كند.

براساس اين خبر قرار است روي تنگه هايقر در فيروز‌آباد فارس كه به خاطر ديواره‌ها و عمق زياد دره از آن به‌عنوان گراند‌كانيون ايران ياد مي‌شود، سد احداث كنند.

اين در حالي است كه به گفته اين كارشناس برجسته محيط زيست از ماه‌ها پيش گروه‌هاي متعددي به ايران آمده و در تعامل با كارشناسان داخلي، مطالعات گسترده‌ جانور شناسي و زمين شناسي منطقه را آغاز كرده‌اند با اين هدف كه اين منطقه به‌عنوان يكي از ژئو‌پارك‌هاي ايران در يونسكو ثبت شود.

دره‌شوري در گفت‌و‌گو با همشهري افزود: در حالي كه همه چيز براي ثبت اين بخش از طبيعت بي‌نظير ايران در يونسكو فراهم شده‌، ناگهان با خبر مي‌شويم وزارت نيرو مي‌خواهد روي تنگه هايقر سد بسازد.

اين در حالي است كه ۳۰ كيلومتر بالاتر سدي در دست ساخت است و با زدن سد جديد چندان عرصه ای برای دستیابی به حوزه آبگیر جدید ایجاد نمي‌شود.

به گفته وي براي احداث سد روي تنگه هايقر يا مطالعات ارزيابي صورت نگرفته يا شركتي كه اين مطالعات را انجام داده ضعيف و فاقد صلاحيت لازم بوده‌است. اگر غيراز اين است نتيجه ارزيابي‌ها را در رسانه‌ها اعلام کنند تا نگراني‌ها برطرف شود.

دره‌شوري تاكيد مي‌كند اين نخستين بار نيست كه در كشور بدون مطالعه اساسي سدي ساخته مي‌شود. بارها طبيعت ايران قرباني ارزيابي سد‌سازي‌ شده‌است.

نمونه آن احداث سد در كريت طبس است كه بيش از ۱۰ ‌سال از افتتاح آن مي‌گذرد اما طي همه اين سال‌ها حتي يك قطره آب هم پشت اين سد جمع نشده‌است؛ به‌طوری که مردم منطقه، كف سد مشغول كشاورزي هستند.

نكته اسفبار اينكه زير اين سد اولين سد قوسي جهان ساخته شده در عهد ساسانيان هنوز پا برجاست؛ سازه‌اي كه از افتخارات معماري ايران محسوب مي‌شود.

بر اين اساس بايد كساني كه سد كريت و امثال آن‌را ارزيابي، طراحي و احداث كرده‌اند، محاكمه علني شوند تا بيش از اين طبيعت ايران دستخوش تخريب‌هاي ناشي از نسنجيدگي نشود. همشهری

بر اساس آمار و اطلاعاتی که انجمن جانورشناسی لندن گردآوری کرده است، از سال ۱۹۷۰ تا کنون بین یک چهارم تا یک سوم حیوانات وحشی جهان از میان رفته اند. گزارش این انجمن نشان می دهد که ۲۵ درصد از جمعیت گونه های که در خشکی زندگی می کنند و ۲۸ درصد از جمعیت جانداران دریایی نابود شده است. در این گزارش که "راهنمای کره جانداران" خوانده شده، آمده است که انسانها هر سال حدود یک درصد ازجمعیت دیگر گونه های جانوری را از میان می برند و یکی از بزرگترین نمونه های انقراض نسل به شمار می آید که در شرف وقوع است. آلودگی هوا، کشت و کار، گسترش شهرها و صید و شکار بی رویه از عوامل موثر در این نابودی هستند.‌بی بی سی

كشور پهناور ما كه بخش عمده فلات ايران را شامل مي‌شود، بيش از 000/648/1 كيلومتر مربع وسعت دارد؛ بخش عمده‌ اين سرزمين را كوير بزرگ مركزي اشغال كرده است.

در اطراف اين كوير كوه‌هاي مرتفع فراوان و رشته كوه‌هاي متعددي مشاهده مي‌شوند و در نتيجه اختلاف ارتفاع نسبتاً زيادي (حدود 5652 متر) را به‌وجود آورده‌اند كه از 24- متر در سواحل درياي خزر تا 5628 متر در قله دماوند تغيير مي‌كند؛ اختلاف درجه حرارت در كشور نيز بسيار متغير بوده و از 30- درجه سانتي‌گراد در زمستان مشكين‌شهر تا حدود 80 درجه سانتي‌گراد در تابستان كوير لوت (گندم بريان) متغير است؛ ميزان بارندگي در نقاط مختلف ايران بسيار متفاوت بوده و از 30 ميلي‌متر در كوير لوت تا حدود 2300 ميلي‌متر در بندر آستارا تغيير مي‌كند و بالاخره متأثر از چنين شرايط متنوع اقليمي و پيكرشناختي، شاهد تنوّع محسوسي در بافت و نيم رخ خاك ايران‌زمين هستيم.

اين شرايط اقليمي متغير سبب شده تا  زيست‌بوم‌هاي بسيار متنوع ودر عين حال ويژه‌اي در جاي جاي كشور به‌وجود آيند. بديهي است كه شرايط ياد شده، موجب شده تا تنوع زيستي در ايران بسيار غني و منحصر به فرد باشد، به‌طوري كه در مقايسه با اغلب كشور‌هاي جهان از نظر تنوع گونه‌هاي گياهي   و به ويژه واحد‌هاي بومي و انحصاري، ايران كشوري شاخص به شمار مي‌آيد. براي مثال شمار گونه‌هاي گياهي ايران نزديك به مجموع گونه‌هاي گياهي همه‌ قاره اروپاست؛ نزديك به 8000 گونه يا واحد تحت‌گونه‌اي گياهي در ايران وجود دارد كه از اين تعداد حدود 1800 واحد انحصاري (بومي) هستند، اين مجموعه متعلق به حدود 1200 سرده بوده و 167 تيره را شامل مي‌شود.

گونه‌هاي بومي ايران، گونه‌هايي هستند كه در هيچ جاي ديگر دنيا يافت نمي‌شوند. دلايل عديده‌اي براي وجود گونه‌هاي بومي در هر منطقه وجود دارد، براي مثال مي‌توان گفت كه به‌دليل شرايط خاص محيط زيستي و اقليمي يك منطقه مثل وجود زيست‌بوم‌هاي منحصر به فرد، وجود موانع طبيعي در برابر گسترش پراكنش گياهان و ... بسياري از گونه‌هايي كه در كشور به‌وجود آمده‌اند نتوانسته‌اند از سرزمين مادري و موطن اصلي خود فاصله گرفته و در نقاط دور‌دست يا حتي كشور‌هاي همجوار استقرار يابند و يا بر عكس شايد به‌دليل تغيير شرايط اقليمي يا دستكاري‌هاي انسان آنقدر شرايط براي زيست برخي از گونه‌ها (كه موطن آنها ساير نقاط جهان بوده است) نامساعد شده كه امروزه حضور آنها تنها منحصر به مناطقي مشخص و عرصه‌هايي محدود در كشور ما شده است؛

 دو مقوله بسيار مهم و تا حدودي چالش‌برانگيز ديگر نيز در مورد گياهان ايران وجود دارد و لازم است در اينجا مختصري نيز به آنها اشاره شود.   اين دو موضوع عبارتند از: «گياهان نادر» و «گياهان در معرض خطر» يا «در حال انقراض».

گياهان نادر كشور همانطور كه از اسمشان برمي‌آيد بسيار كمياب بوده و تنها معدودي از آنها در منطقه يا مناطقي محدود و آن هم فقط در  زمان‌هاي مشخص يافت مي‌شوند، دليل معدود بودن پايه‌ها و محدود بودن عرصه زيست اين گياهان، جديد بودن و نوپديد بودن آنهاست، به اين معني كه اينها در شمارگونه‌ها يا واحد‌هاي تحت گونه‌اي جديدي قرار مي‌گيرند كه تازه ظهور كرده و هنوز امكان پراكنش به نقاط ديگر دنيا را نيافته‌اند، پس نه تنها در ايران بلكه در جهان نادرند.  گروه ديگري  از گياهان وجود دارند كه  خاستگاه اصلي آنها سرزمين‌هاي ديگري بوده و شايد در ساير مناطق دنيا پراكنش وسيعي هم داشته باشند، ولي در حال حاضر در سرزمين ما به دلايل عديده از جمله شرايط اقليمي و يا دست درازي‌هاي انسان به طبيعت كمياب شده‌اند كه برخي از گياه‌شناسان كشور اين گياهان را نيز در زمره گياهان نادر قرار مي‌دهند.

به هر حال حفاظت از همه گونه‌هاي گياهي كمياب و نادر كشور - چه شامل تعريف اول باشند يا دوّم – به‌منظور حفظ تنوع زيستي و ذخيره‌ ژنتيك گياهان كشور بسيار حايز اهميت هستند. امّا گياهان «در معرض خطر» يا «در حال انقراض» بخشي از گونه‌هاي بومي و نادر كشور هستند كه به مرور زمان از تعداد پايه‌هاي آنها كاسته شده و وسعت عرصه زيست‌شان رو به نقصان نهاده است.

عوامل مختلفي براي اين رخداد مترتب است كه از آن جمله تغيير شرايط اقليمي، وقوع رخداد‌هاي طبيعي و فعاليت‌هاي انساني به‌منظور استفاده بيشتر از طبيعت در جهت دستيابي به رفاه فزون‌تر را مي‌توان نام برد؛ البته بررسي تاريخچه طبيعي زمين نشان مي‌دهد كه انقراض گونه‌هاي گياهي يك پديده طبيعي بوده و همواره رخ داده است ولي امروزه به‌دليل دستكاري‌هاي نا بخردانه انسان بخرد در طبيعت، روند آن آنچنان شتاب گرفته و غيرعادي شده كه به كابوسي هولناك براي طبيعت مبدل شده است.